PMS

NA GÓRZE PIETRALEWICKIEJ I CMENTARZU RÓŻAŃSKIM W SŁONIMIU

W przeddzień oktawy zaduszkowej członkinie Klubu Kobiet „Słonimianka” odwiedziły i uporządkowały polskie miejsca pamięci na cmentarzu różańskim i na Górze Pietralewickiej w Słonimiu.

Na górze zwanej Pietralewicką po prawej stronie od wejścia usytuowane są dwa polskie upamiętnienia zbrodni nazistowskich. Na kamiennym kopcu ustawiony wysoki metalowy krzyż. Pod krzyżem umieszczona tablica z czarnego granitu z wyrytym pośrodku krzyżem i napisami w języku polskim i białoruskim:

KS. ADAM SZTARK JEZUITA BŁ.S. MARTA WOŁOWSKA BŁ.S. EWA NOISZEWSKA NIEPOKALANKI

19.XII.1942

I WIELE… WIELE INNYCH

 

W broszurce „Słudzy Boży z Prowincji Wielkopolsko – Mazowieckiej Towarzystwa Jezusowego” o księdzu tym napisano: ks. Adam Sztark (1907-1942)… w okresie eksterminacji Żydów przedostawał się do getta, aby dostarczyć żywność lub podnieść na duchu. Gdy 29.06.1942 r. rozpoczął się makabryczny okres likwidacji dzielnicy żydowskiej i żandarmi niemieccy polowali na szukających ocalenia w ucieczce, krążył po mieście, wyławiając żydowskie dzieci i dając im schronienie. Instytut Yad Vashem przyznał za to ks. Sztarkowi tytuł „Sprawiedliwego wśród narodów”.

W grudniu 1942 r. podjął wyprawę do słonimskiego więzienia, w którym trzymano ludzi skazanych na rozstrzelanie. W mundurze policjanta udało mu się dotrzeć do skazanych i przez 4 nocne godziny przygotować ich na śmierć. W połowie grudnia ks. Sztarka wciągnięto na listę Polaków przeznaczonych do egzekucji. Uprzedzono księdza o niebezpieczeństwie i namawiano do opuszczenia miasta. Ksiądz stanowczo odmówił ratowania życia przy pomocy ucieczki. 18 grudnia aresztowano go w celi więziennej spowiadał i chrzcił. 19 grudnia o godzinie 5.00, skazanych załadowano na ciężarówki i powieziono na odległe o 2km. od miasta Pietralewickie wzgórze, gdzie czekały na nich wykopane uprzednio doły. Powtórnie proponowano mu ucieczkę, ale i tym razem odmówił. Wszystkich ułożono, jeden obok drugiego, w olbrzymim dole. Po udzieleniu przez ks. Sztarka rozgrzeszenia i odpustu zupełnego na godzinę śmierci, rozległy się strzały i detonacje granatów. Ksiądz trafiony w lewy bok dźwignął się jeszcze i patrząc na konających zawołał: „Niech żyje Chrystus Król! Niech żyje Polska!”…

W działalności sióstr niepokalanek ze Słonimia wiele było czynności, którymi mogły się narazić hitlerowcom. Prowadziły tajne nauczanie dzieci historii Polski podczas przygotowywania do spowiedzi, okazywały pomoc rodzinom więzionych, a także ukrywały i leczyły Żydów. W marcu 1942 r. Niemcy dokonali rewizji klasztoru. Według opinii osób, które wiedziały o tragicznych wydarzeniach w Słonimiu, siostry Marta i Ewa zostały zamordowane podczas masowej egzekucji, karane przede wszystkim za pomoc ludności żydowskiej.

Na zbiorowej mogile zaraz po odejściu Niemców został postawiony duży drewniany krzyż. Lecz wkrótce miejscowa władza sowiecka krzyż usunęła. Ponownie chrześcijański znak powstał tu w latach 90-tych dzięki staraniom ks. Witolda Żelwetro – proboszcza z kościoła pod wezwaniem Św. Andrzeja w i sióstr Niepokalanek ze Słonimia.

Obok z lewej strony znajduje się pomnik w formie pionowo umieszczonej płyty z czarnego granitu, połączonej z czarnym granitowym krzyżem. Na tablicy napis:

S+P

W HOŁDZIE POLAKOM ZAMORDOWANYM PRZEZ HITLEROWCÓW

19.XII. 1942 – 84 OSOBY

4.VII.1944 – 102 OSOBY

RODACY

Z tyłu pomnika umieszczona tablica z czarnego granitu z wymienionymi 42 nazwiskami zamordowanych osób.

Obok miasta na Górze Pietralewickiej w latach 1942-1944 niemieckie władze okupacyjne przeprowadziły szereg egzekucji na mieszkańcach Słonimia i okolic narodowości żydowskiej, polskiej, białoruskiej i innych. Miały tu miejsce trzy duże egzekucje ludności polskiej.

Pierwsza – latem 1942 r. podczas tzw. akcji „Polenaktion”, następne – w grudniu 1942 r. i na początku lipca 1944 r.

Miejsce upamiętnienia powstało dzięki staraniom Alicji Łopaszowej, prezes Słonimskiego Oddziału Polskiej Macierzy Szkolnej. Zostało otwarte i poświęcone 18 października 2003 roku.

Poniżej wymienionych miejsc pamięci na skraju usypanego ziemnego kopca (duża zbiorowa mogiła) postawiony pięciometrowy metalowy krzyż poświęcony pomordowanym tu Polakom. Krzyż wzniesiono 10 lipca 2001 r. staraniem Oddziału Związku Polaków w Słonimiu na czele z ówczesną prezes Leonardą Rewkowską.

Na środku Góry Pietralewickiej znajduje się wzniesiony przez władze sowieckie po drugiej wojnie światowej obelisk o znaczących wymiarach. Nieopodal postawiony pomnik poświęcony pomordowanym Żydom. Miejsca pamięci ku czci ofiar terroru nazistowskiego objęte są opieką miejscowej ludności, władz lokalnych, polskich organizacji społecznych, duchowieństwa.

Helena Pietrakowa

Slonim220216

Slonim_1109

Slonim_1104

Slonim_1102

Slonim220218

2 listopada 2019
Przygotowane w Centrum Informacyjno-wydawniczym przy ZS „Polska Macierz Szkolna"